Müzelerin tozlu arşivlerinde bazen tarih kitaplarını değiştirecek keşifler, bazen de yüzleri gülümseten büyük hatalar gizleniyor. Alaska’daki bir müzede tam 70 yıl boyunca “mamut omurgası” etiketiyle sergilenen fosillerin, aslında devasa bir kimlik karmaşasının kurbanı olduğu ortaya çıktı.
Yapılan modern incelemeler, bu kemiklerin nesli tükenmiş tüylü bir mamuta değil, iki farklı balinaya ait olduğunu gösterdi. 1951 yılında bulunan ve o günden bu yana Alaska Üniversitesi Kuzey Müzesi’nde saklanan bu parçalar, yıllar sonra bilim insanlarını oldukça şaşırtan bir gerçeğe sürükledi.
Her şey, halkın mamut fosillerinin incelenmesine destek olmasını sağlayan bir program sayesinde başladı. Araştırmacılar, seçilen bu “mamut” kemiklerine karbon testi uyguladığında bekledikleri sonuçların çok uzağında kaldılar. Bilindiği üzere mamutların çoğu yaklaşık 10 bin yıl önce ortadan kayboldu, son kalan küçük topluluklar ise 4 bin yıl öncesine kadar hayatta kalabildi. Ancak test edilen bu kemiklerin sadece 2 bin ila 3 bin yaşında olduğu görüldü. Eğer bu kemikler gerçekten bir mamuta ait çıksaydı, bilim dünyası “yaşayan son mamutun” izini bulduğu için yer yerinden oynayacaktı.
Bilimsel takip: Karadan denize uzanan izler
Matthew Wooller liderliğindeki ekip, bu kadar genç bir mamut fosili bulmuş olmanın heyecanıyla daha derin analizlere girişti. İzotop analizleri yapıldığında, canlının beslenme alışkanlıklarının bir kara otoburu olan mamutla hiçbir ilgisi olmadığı anlaşıldı. Kemiklerdeki nitrojen ve karbon seviyeleri, bu canlının ömrünü denizlerde geçirdiğine işaret ediyordu. Son noktayı ise DNA testleri koydu, bir zamanlar mamut sanılan o devasa kemiklerin aslında bir minke balinası ile Kuzey Pasifik gerçek balinasına ait olduğu kesinleşti.
Bu noktadan sonra araştırmacıların aklına yeni bir soru takıldı: Deniz canlılarına ait bu dev kemikler, kıyıdan bu kadar uzak bir noktaya nasıl geldi? Bilim insanları birkaç ihtimal üzerinde duruyor. Belki bu balinalar antik nehir yollarını kullanarak iç kısımlara kadar yüzdü, belki de binlerce yıl önce bölgede yaşayan insanlar bu kemikleri alet yapmak ya da ticaret amacıyla karaya taşıdı. Tabi bir diğer ihtimal daha var; o da kemiklerin aslında kıyıya yakın bir yerde bulunmuş olup, 1950’lerdeki kayıt aşamasında konumunun yanlış yazılmış olması.
Sebep ne olursa olsun, bu “mamut yanılgısı” bilim tarihinin arşivlerinde en ilginç hatalardan biri olarak yerini almış durumda.
